ટ્રાન્સફોર્મર એટલે શું? તેનો સિદ્ધાંત લખો અને તેની રચના સમજાવો.

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(N/A) ટ્રાન્સફોર્મર એ એક વિદ્યુત ઉપકરણ છે જે $AC$ વોલ્ટેજમાં વધારો કે ઘટાડો કરે છે.
જે ટ્રાન્સફોર્મર વોલ્ટેજ વધારે છે તેને સ્ટેપ-અપ ટ્રાન્સફોર્મર કહેવાય છે,જ્યારે જે ટ્રાન્સફોર્મર વોલ્ટેજ ઘટાડે છે તેને સ્ટેપ-ડાઉન ટ્રાન્સફોર્મર કહેવાય છે.
સિદ્ધાંત: ટ્રાન્સફોર્મર મ્યુચ્યુઅલ ઇલેક્ટ્રોમેગ્નેટિક ઇન્ડક્શનના સિદ્ધાંત પર કાર્ય કરે છે.
રચના: ટ્રાન્સફોર્મરમાં એકબીજાથી અલગ કરેલા ગૂંચળાના બે સેટ હોય છે.
આકૃતિ $(a)$ અને $(b)$ માં દર્શાવ્યા મુજબ,ગૂંચળાને નરમ લોખંડના ગર્ભ (core) પર કાં તો એકબીજાની ઉપર અથવા ગર્ભના અલગ-અલગ ભાગો પર વીંટાળવામાં આવે છે. જે ગૂંચળાને પ્રાઇમરી ગૂંચળું કહેવાય છે તેમાં $N_{p}$ આંટા હોય છે.
બીજા ગૂંચળાને સેકન્ડરી ગૂંચળું કહેવાય છે અને તેમાં $N_{s}$ આંટા હોય છે. પ્રાઇમરી ગૂંચળું એ ઇનપુટ ગૂંચળું છે અને સેકન્ડરી ગૂંચળું એ ટ્રાન્સફોર્મરનું આઉટપુટ ગૂંચળું છે.
ગૂંચળાને બે રીતે વીંટાળવામાં આવે છે:
$(1)$ કોર પ્રકાર: ગૂંચળાને નરમ લોખંડના ગર્ભના અલગ-અલગ ભાગો પર વીંટાળવામાં આવે છે,જે આકૃતિ $(b)$ માં દર્શાવેલ છે.
$(2)$ શેલ પ્રકાર: ગૂંચળાને નરમ લોખંડના ગર્ભ પર એકબીજાની ઉપર વીંટાળવામાં આવે છે,જે આકૃતિ $(a)$ માં દર્શાવેલ છે.

Explore More

Similar Questions

એક ટ્રાન્સફોર્મરમાં,પ્રાયમરી કોઈલ અને સેકન્ડરી કોઈલમાં આંટાઓની સંખ્યા અનુક્રમે $5$ અને $4$ છે. જો પ્રાયમરી કોઈલ પર $240 \ V$ લાગુ કરવામાં આવે,તો પ્રાયમરી અને સેકન્ડરી કોઈલમાં પ્રવાહનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?

એક ટ્રાન્સફોર્મરમાં પ્રાથમિક અને ગૌણ ગૂંચળા વચ્ચેનું અન્યોન્ય પ્રેરકત્વ $0.5 \ H$ છે. પ્રાથમિક અને ગૌણ ગૂંચળાનો અવરોધ અનુક્રમે $20 \ \Omega$ અને $5 \ \Omega$ છે. ગૌણ ગૂંચળામાં $0.4 \ A$ નો પ્રવાહ ઉત્પન્ન કરવા માટે,પ્રાથમિક ગૂંચળામાં પ્રવાહના ફેરફારનો દર ($A/s$ માં) કેટલો હોવો જોઈએ?

Difficult
View Solution

એક ટ્રાન્સફોર્મરના પ્રાઇમરી ગૂંચળામાં $120$ આંટા છે અને તે $5 \text{ A}$ પ્રવાહ વહન કરે છે. ઇનપુટ પાવર $1 \text{ kW}$ છે. $560 \text{ V}$ આઉટપુટ મેળવવા માટે, સેકન્ડરી ગૂંચળામાં આંટાની સંખ્યા કેટલી હશે?

એક સ્ટેપ-ડાઉન ટ્રાન્સફોર્મર ટ્રાન્સમિશન લાઇનના વોલ્ટેજને $11000 \, V$ થી $220 \, V$ માં રૂપાંતરિત કરે છે। ટ્રાન્સફોર્મરના પ્રાઇમરી ગૂંચળામાં $6000 \, \text{turns}$ છે અને ટ્રાન્સફોર્મરની કાર્યક્ષમતા $60 \%$ છે। જો આઉટપુટ પાવર $9 \, kW$ હોય, તો ઇનપુટ પાવર ........ $kW$ હશે.

$100\%$ કાર્યક્ષમ ટ્રાન્સફોર્મરમાં પ્રાઈમરી કોઈલમાં $100$ આંટા અને સેકન્ડરી કોઈલમાં $25$ આંટા છે. જો સેકન્ડરી કોઈલમાં પ્રવાહ $4 \text{ A}$ હોય, તો પ્રાઈમરી કોઈલમાં પ્રવાહ ... $ \text{A}$ છે.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo